ΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΜΟΥΣΙΚΗ

 

Ένα διαχρονικό ζευγάρι, για το οποίο δεν ξέρουμε ποιος γοήτευσε πρώτος ποιον, είναι η ποίηση και η μουσική. Στην εκδοχή των αρχαίων ελληνικών χρόνων, πάντως, φαίνεται ότι ο έρωτας αυτός ήταν κεραυνοβόλος και για τους δύο.

Σ' αυτή τη βάση γεννήθηκε η αρχαία τραγωδία, σ' αυτήν αργότερα και η όπερα (αρχής γενομένης από τον Μοντεβέρντι). Ειδικά στο πεδίο της όπερας, η σχέση αυτή πέρασε πολλές διακυμάνσεις, αφού άλλοτε υπερίσχυε η μουσική άλλοτε το ποιητικό κείμενο και σπανιότερα συμβίωναν αρμονικά και οι δύο. Κατά τον 17ο και τον 18ο αιώνα, το ποιητικό κείμενο κατά κανόνα προερχόταν από την κλασική αρχαιότητα με αρκετές προσθήκες, παραλλαγές, παραποιήσεις, προσαρμογές.

Από τα τέλη του 18ου αιώνα, ωστόσο, αρχίζουν να γίνονται αργά – αργά αποδεκτές σε ευρύτερη κλίμακα διασκευές θεατρικών και λογοτεχνικών έργων. Στο πεδίο της μουσικής δωματίου και των ρεσιτάλ τραγουδιού, η έκδοση ποιητικών συλλογών έδωσε το έναυσμα για μια εντεινόμενη απομάκρυνση από τον παραδοσιακό/ δημοτικό/ λαϊκό στίχο και τη μελοποίηση στίχων από επώνυμους ποιητές, με μία ενδιάμεση κάμψη κατά την περίοδο της ανάπτυξης των εθνικών μουσικών σχολών κυρίως στον 19ο και λιγότερο στον 20ό αιώνα. Ο 20ός αιώνας απελευθέρωσε πλήρως αυτή τη σχέση και της προσέδωσε νέα αλλά και διευρυμένα χαρακτηριστικά, που της επέτρεψαν να συνεχίσει δημιουργικά την αδιάλειπτη πορεία της.

Αφορμή γι' αυτές τις σκέψεις, μας έδωσε η διαπίστωση ότι οργανισμοί, ιδρύματα και φορείς που συναγωνίζονται (αν όχι ανταγωνίζονται) για την ψυχαγωγία και την πνευματική μας καλλιέργεια, έδωσαν στα προγράμματά τους, κατά τη φετινή περίοδο, ιδιαίτερη έμφαση στην προβολή αυτής της διαρκώς αναπτυσσόμενης σχέσης.

Η «Μουσική Βιβλιοθήκη Λίλιαν Βουδούρη» του Οργανισμού Μεγάρου Μουσικής Αθηνών (Ο.Μ.Μ.Α.) προγραμμάτισε, για το 2015, πέντε εκδηλώσεις υπό τον τίτλο «Μουσική και ποίηση», κατά τις οποίες νέοι συνθέτες μελοποίησαν νέους ποιητές και είχαν τη δυνατότητα να παρουσιάσουν δημοσίως τα έργα τους. Οι συνθέτες είναι όλοι μέλη της Ένωσης Ελλήνων Μουσουργών και συνθέτουν σε σύγχρονα, έντεχνα μουσικά ιδιώματα εκτενή αποσπάσματα από μία συλλογή ή από το σύνολο του έργου ενός ποιητή.

Έτσι, ο Νίκος Παναγιωτάκης έγραψε μουσική πάνω στην ποίηση του Γιώργου Γώτη που πρωτοεμφανίστηκε «Όρθρου βαθέος» το 1988 και συνέχισε με τη βραβευμένη «Χρονογραφία». Ο Βασίλης Γκότσης συνέθεσε έργα με οδηγό την ποίηση της Σταυρούλας Γάτσου (1976- ) που υποστηρίζει σθεναρά τα καλλιτεχνικά project με τη συμμετοχή πολλών συντελεστών. Ο Γιώργος Παπουτσής αξιοποίησε μουσικά την ποίηση του Γιώργου Ψάλτη (1969- ) που... αναζητά την «Επιστροφή στην ενιαία χώρα» και μας... παρακαλεί «μη σκάψετε εδώ είναι θαμμένος ένας σκύλος». Ο Αλέξης Πορφυριάδης έντυσε μουσικά την ανέκδοτη «Προσευχή» της Αγγελικής Σιγούρου (1973- ), η οποία κάνει και εξαιρετικές μεταφράσεις. Η Φανή Κοσώνα μελοποίησε ποιήματα του Βασίλη Ζηλάκου (1980- ) προερχόμενα κυρίως από το «Κελαηδιστό Πουκάμισο», την τελευταία του συλλογή.

Παράλληλα, ο Ο.Μ.Μ.Α. , με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης, διοργάνωσε και παρέσχε το αναλόγιο σε ποιήματα των καταξιωμένων Κώστα Κουτσουρέλη, Γιώργου Κακουλίδη και Γιάννη Βαρβέρη με παράλληλα μουσικά σχόλια από τους Φίλιππο Τσαλαχούρη, Θάνο Μικρούτσικο και το ντουέτο Λ. Σοφιανοπούλου (τραγούδι) – Θ. Κότσυφας (κιθάρα) αντίστοιχα. Δύο ημέρες νωρίτερα ο συνθέτης Μιχάης Γρηγορίου έδινε τη δική του μουσική εκδοχή σε ποιήματα των Άρη Αλεξάνδρου και Τάκη Σινόπουλου. Για να μην πελαγοδρομεί κανείς στο λαβύρινθο των ονομάτων, συστήνουμε ανεπιφύλακτα να εντρυφήσει στα βιβλία των ποιητών, που κομίζει με ξεχωριστούς τρόπους ο καθένας ένα νέο ύφος στο χώρο της ποίησης και έτσι θα γίνουν βαθύτερα κατανοητοί και οι τρόποι της μουσικής τους απόδοσης.

Σε μικρή απόσταση από τον Ο.Μ.Μ.Α., επί της Λεωφόρου Β. Σοφίας πάντα, το «Ίδρυμα εικαστικών τεχνών και μουσικής Β.&Μ. Θεοχαράκη», οργάνωσε το 2015 μία βραδιά με τίτλο «Μνήμες από το παιδικό δωμάτιο» στα πλαίσια του κύκλου «Ποίηση και μουσική», που την περσινή χρονιά είχε συμπεριλάβει ένα αφιέρωμα στη νύχτα και ένα στην ελληνική φύση.

Εδώ, με ενδιάμεσα μουσικά σχόλια για τις παιδικές μνήμες από τους συνθέτες Μωρίς Ραβέλ, Σεργκέι Προκόφιεφ και Γιώργο Κουρουπό, η Ιουλίτα Ηλιοπούλου επέλεξε και απήγγειλε ποιήματα των Μπωντλαίρ, Γέητς, Μέστρε, Πάρρα, Εμπειρίκου, Ελύτη, Ρίτσου και Σαραντάρη σχετικά με το θέμα. Η αθωότητα, η τρυφερότητα, αλλά και τα αγκάθια της σκληρής πραγματικότητας που διατρυπάνε κάποτε τον παιδικό κόσμο, φανερώνονται στους δυνατούς στίχους των ποιητών, επαληθεύοντας τη ρήση, ότι η εξέλιξη της ζωής μας κρύβει τους σπόρους της στην παιδική ηλικία.

Κατηφορίζοντας τώρα προς τη Λεωφόρο Συγγρού, θα ακούσουμε τους ήχους «μελοποιημένης ποίησης» που διοργανώνει για τέταρτη συνεχή χρονιά η «Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών» του Ιδρύματος Ωνάση. Στα πλαίσια του κύκλου «άγνωστος ελληνισμός», ο υπεύθυνος επιμελητής Δημήτρης Παπαδημητρίου θέτει ως στόχο την «εξεύρεση και προβολή μίας σοβαρής, ικανής και ταλαντούχας νέας γενιάς ανθρώπων» στο τραγούδι, όπου «η ποίηση δεν δημιουργεί, αλλά δημιουργείται από το τραγούδι».

Ειδικά για την Ελλάδα, το τραγούδι συνυφαίνεται άρρηκτα με τον ποιητικό λόγο, αρκεί να ανατρέξουμε στα ομηρικά έπη, στις αρχαίες τραγωδίες, στους θρησκευτικούς ύμνους (παγανιστικούς ή χριστιανικούς), στη δημοτική μας παράδοση, αλλά και στην κοσμική μουσική εμπνευσμένων δημιουργών από την εποχή του Βυζαντίου ως τον 19ο αιώνα. Στη συγκεκριμένη εκδήλωση (19/5), έχουμε πάλι νέους συνθέτες να μελοποιούν Έλληνες ποιητές, αυτή τη φορά με μια ευρύτερη γκάμα επιλογών. Ακολουθώντας τη σειρά του προγράμματος, η Νεφέλη Λιούτα μελοποιεί Νίκο Γρηγοριάδη και Μάγια – Μαρία Ρούσσου, ο Γιάννης Μαθές θέλγεται από τον Ναπολέοντα Λαπαθιώτη και το Μίλτο Σαχτούρη, ο Κώστας Μάκρας βρίσκει μουσικό καταφύγιο στους Ιωάννη Πολέμη και Γιώργο Σαραντάρη, ο Δημήτρης Μαραμής αναδεικνύει τους στίχους του Γιάννη Αηδονόπουλου και της Ανθούλας Σταθοπούλου – Βαφοπούλου, ο Ηλίας Μαυροσκούφης προσεγγίζει το πνεύμα του Μανόλη Αναγνωστάκη και του Νικηφόρου Βρεττάκου, ο Νίκος Παπαδογιώργος αφοσιώνεται στον Βαγγέλη Κάσσο, ο Απόλλων Ρέτσος συγκινείται από τον Κώστα Καρυωτάκη και τη Μαρία Π. Ράλλη, ο Χρυσοβαλάντης Σωτηρίου γράφει το μουσικό του «μέλλον» πλάι στο Μάνο Ελευθερίου και η Φένια Χρήστου αντλεί μουσικές ιδέες από τον Κ. Π. Καβάφη και την Ευτυχία Παναγιώτου. Άλλος ένας λαβύρινθος ονομάτων, όπου ο μίτος της Αριάδνης έχει περισσότερο μουσική υφή και τα μεμονωμένα ποιήματα ανανεώνουν τη δίψα για τον μετρικά επεξεργασμένο στίχο.

Η αναζήτησή μας για τις σύγχρονες εκφάνσεις του διαχρονικού ζεύγους ποίηση και μουσική, μας οδηγεί, τέλος, στο τέρμα της Λεωφόρου Συγγρού και στο νεοαναγειρόμενο κτίριο βιβλιοθήκης και όπερας του «Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος». Εδώ, και ενώ συνεχίζονται οι εργασίες αποπεράτωσης του κτιρίου, το «Κέντρο Επισκεπτών» οργανώνει πολιτιστικές εκδηλώσεις, προπομπούς των καλλιτεχνικών του προθέσεων. Εδώ, το ζεύγος μας βρίσκει την έκφρασή του προς το παρόν αποκλειστικά στο χώρο της όπερας με μικρές παραγωγές και σχετικές διαλέξεις, ενώ η ποίηση τιμάται στα πλαίσια ενός κύκλου με τον ευφάνταστο τίτλο «Εκτός τόπου και χρόνου». Ας αφήσουμε, όμως, το ζευγάρι προς το παρόν ν' αναπαυθεί και θα επανέλθουμε στις δράσεις που το ευνοούν σε κατοπινότερες περιστάσεις.

! Ο Θανάσης Βαβλίδας είναι ποιητής. Το κείμενο αναρτήθηκε στο Vakxikon.gr για πρώτη φορά. 

 

 

 

 

Back to top
Back to top